Dưới đây là infographic tóm tắt nội dung bài viết: Chuyển đổi số ngành xây dựng 2025: Lộ trình, Lợi ích & Case Study!
Ngành xây dựng, vốn được ví như “người khổng lồ chậm chạp” trong cuộc đua công nghệ toàn cầu, đang đứng trước một ngã rẽ sinh tử. Trong hơn 15 năm làm nghề, từ những công trường đầy bùn đất tại Việt Nam cho đến những dự án chọc trời được quản lý nghiêm ngặt tại Tokyo, tôi chưa bao giờ thấy áp lực phải thay đổi lại lớn như lúc này.
Trong khi tài chính, bán lẻ hay logistics đã bứt phá ngoạn mục nhờ dữ liệu, thì tại nhiều công trường Việt Nam, hình ảnh những chồng bản vẽ giấy nát nhàu, báo cáo tiến độ trễ nải qua Zalo, và sự thất thoát vật tư không rõ nguyên nhân vẫn là “chuyện thường ngày ở huyện”.
Nhưng gió đã đổi chiều. Với áp lực từ lạm phát giá vật liệu, sự khan hiếm nhân lực chất lượng cao và đặc biệt là sự thúc đẩy từ Chính phủ qua lộ trình BIM, chuyển đổi số cho thi công xây dựng không còn là một lựa chọn “có thì tốt” (nice-to-have), mà là tấm vé bắt buộc để tồn tại (must-have). Bài viết này sẽ phân tích sâu về chiến lược thực thi, bài toán ROI và lộ trình cụ thể để doanh nghiệp xây dựng Việt Nam không bị bỏ lại phía sau.
- Xem thêm: Chuyển Đổi Số Ngành Xây Dựng
1. Thực trạng: Tại sao ngành xây dựng buộc phải “lột xác” ngay lúc này?
1.1. Những con số biết nói và “Tam giác quỷ” lãng phí
Theo các báo cáo toàn cầu, xây dựng là một trong những ngành có mức độ số hóa thấp nhất, chỉ xếp trên nông nghiệp và săn bắn. Tại Việt Nam, dù giá trị ngành xây dựng dự kiến đạt gần 95 tỷ USD vào năm 2026, nhưng hiệu suất lao động vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Các nhà thầu truyền thống đang đối mặt với “tam giác quỷ” của sự lãng phí:
- Lãng phí thời gian: Chờ đợi phê duyệt RFI (Request for Information), tìm kiếm thông tin phân tán giữa các file Excel rời rạc.
- Lãng phí vật liệu: Ước tính sai khối lượng, mất mát tại công trường do quản lý kho yếu kém.
- Lãng phí cơ hội: Thua thầu vì hồ sơ năng lực thiếu tính cạnh tranh về công nghệ và tiến độ.
Để có cái nhìn tổng quan hơn về bức tranh toàn cảnh, bạn có thể tham khảo bài viết chi tiết về Chuyển Đổi Số Trong Ngành Xây Dựng mà chúng tôi đã phân tích trước đó.
1.2. Cú hích từ chính sách
Không chỉ là nhu cầu tự thân, áp lực từ hành lang pháp lý đang ngày càng rõ rệt. Chính phủ Việt Nam đã ban hành các khung pháp lý rõ ràng để thúc đẩy quá trình này.
Cụ thể, theo Quyết định số 258/QĐ-TTg về phê duyệt Lộ trình áp dụng Mô hình thông tin công trình (BIM), từ năm 2025, việc áp dụng BIM là bắt buộc đối với các công trình cấp II trở lên thuộc dự án đầu tư công. Điều này tạo ra một “cú hích” mạnh mẽ, buộc các nhà thầu muốn tham gia sân chơi lớn phải nâng cấp năng lực số ngay lập tức. Nếu không chuyển đổi, doanh nghiệp sẽ tự loại mình khỏi các dự án vốn ngân sách và các dự án FDI yêu cầu tiêu chuẩn cao.
2. Lợi ích định lượng: Bài toán ROI của chuyển đổi số
Nhiều chủ doanh nghiệp e ngại chi phí đầu tư ban đầu (CAPEX) cho phần mềm và đào tạo. Tuy nhiên, nếu nhìn vào bức tranh dài hạn và chi phí vận hành (OPEX), con số ROI (Hoàn vốn đầu tư) là cực kỳ hấp dẫn.
2.1. Tăng năng suất và tối ưu chi phí
Theo nghiên cứu chuyên sâu của McKinsey Global Institute, việc áp dụng các công cụ kỹ thuật số và phân tích dữ liệu tiên tiến có thể giúp ngành xây dựng:
- Tăng năng suất: Từ 14% đến 15%.
- Giảm chi phí: Từ 4% đến 6% tổng chi phí dự án.
Bạn có thể tham khảo chi tiết báo cáo này tại McKinsey & Company. Với một dự án trị giá hàng trăm tỷ đồng, con số tiết kiệm 4-6% là khoản lợi nhuận ròng khổng lồ mà không một biện pháp cắt giảm thủ công nào có thể mang lại.
Để hiểu rõ hơn về cách tính toán và phân bổ ngân sách, hãy xem hướng dẫn về Chi phí chuyển đổi số xây dựng.
2.2. Giảm thiểu xung đột và sửa chữa
Trong thi công, “làm đi làm lại” (rework) là kẻ thù số một của lợi nhuận. Sử dụng BIM giúp phát hiện các xung đột (ví dụ: đường ống nước đâm xuyên dầm, hệ thống HVAC va chạm kết cấu) ngay trên mô hình 3D trước khi thi công thực tế.
Theo dữ liệu từ Dodge Data & Analytics, việc ứng dụng BIM giúp giảm tới 47% các lỗi sai sót cần làm lại tại hiện trường. Điều này không chỉ tiết kiệm tiền mà còn đảm bảo tiến độ bàn giao – uy tín cốt lõi của nhà thầu.
2.3. An toàn lao động – Tài sản vô giá
Tại Nhật Bản, an toàn là tôn chỉ. Công nghệ giúp hiện thực hóa điều này thông qua IoT và AI Camera. Việc giám sát thời gian thực giúp phát hiện công nhân không đội mũ bảo hộ, cảnh báo khu vực nguy hiểm có cần cẩu đang hoạt động, từ đó giảm thiểu tai nạn đáng tiếc.
3. Hệ sinh thái công nghệ: Vũ khí cho nhà thầu hiện đại
Chuyển đổi số không phải là mua một phần mềm đắt tiền rồi để đó. Nó là sự kết hợp của các trụ cột công nghệ tạo nên một hệ sinh thái dữ liệu liền mạch.
BIM (Building Information Modeling) – Trái tim của dữ liệu
BIM không chỉ là vẽ 3D để “làm màu” với chủ đầu tư. Nó là quy trình tạo lập và sử dụng dữ liệu thông minh xuyên suốt vòng đời dự án (Life-cycle).
- 3D: Trực quan hóa thiết kế, phối hợp đa bộ môn (Kiến trúc – Kết cấu – MEP).
- 4D: Mô phỏng tiến độ thi công, giúp lập kế hoạch cung ứng vật tư chính xác.
- 5D: Quản lý chi phí, bóc tách khối lượng tự động và chính xác gần như tuyệt đối.
Để đi sâu vào kỹ thuật triển khai, bạn nên đọc bài viết: Chuyển đổi số ngành xây dựng với BIM.
CDE (Common Data Environment) – Môi trường dữ liệu chung
Đây là “kho bạc” số của dự án. Trong môi trường truyền thống, bản vẽ sửa đổi (Revision) thường bị thất lạc qua Email hoặc Zalo, dẫn đến việc công nhân thi công theo bản vẽ cũ. CDE (như BIM 360, Procore, hoặc các giải pháp Việt hóa) giải quyết triệt để vấn đề này, đảm bảo “Single Source of Truth” (Một nguồn dữ liệu duy nhất).
Digital Twin và IoT
Ở cấp độ cao hơn, các dự án lớn đang hướng tới Digital Twin (Bản sao số). Đây là mô hình ảo phản ánh chính xác trạng thái thực của công trình theo thời gian thực nhờ các cảm biến IoT.
Khái niệm này còn khá mới mẻ tại Việt Nam nhưng là tương lai của quản lý vận hành (Facility Management). Tìm hiểu thêm tại: Digital Twin là gì?.
ERP chuyên ngành xây dựng
Quản trị nguồn lực doanh nghiệp (ERP) giúp kết nối dòng tiền, vật tư và nhân sự. Ví dụ, khi vật tư được nhập kho tại công trường và xác nhận trên App, số liệu tự động cập nhật về phòng kế toán và kho trung tâm, giúp kiểm soát dòng tiền tức thì (Cash flow) thay vì chờ báo cáo cuối tháng.
4. Case Study: Bài học từ những “Người khổng lồ”
Lý thuyết là màu xám, chỉ có cây đời mãi xanh tươi. Hãy nhìn vào cách các doanh nghiệp hàng đầu đang làm.
Case Study: Coteccons – Tiên phong số hóa toàn diện
Coteccons, một trong những tổng thầu lớn nhất Việt Nam, đã đối mặt với thách thức quản lý hàng trăm công trường cùng lúc với khối lượng dữ liệu khổng lồ. Họ nhận ra rằng cách quản lý thủ công không còn phù hợp với quy mô tỷ đô.
Giải pháp thực thi:
Coteccons đã bắt tay với FPT IS và Microsoft để triển khai chiến lược số hóa toàn diện:
- ERP SAP S/4HANA: Triển khai thần tốc trong 100 ngày để quản trị lõi tài chính, minh bạch hóa dòng tiền.
- Ứng dụng quản lý hiện trường: Giúp kết nối dữ liệu từ công trường về văn phòng theo thời gian thực, giảm thiểu giấy tờ.
- Cloud & AI: Sử dụng nền tảng đám mây để lưu trữ và phân tích dữ liệu dự án, hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu (Data-driven).
Kết quả:
Việc số hóa giúp Coteccons quản lý chính xác dữ liệu thầu phụ, giảm thiểu lãng phí và tối ưu hóa nguồn lực. Đây là minh chứng rõ nét cho việc công nghệ giúp doanh nghiệp xây dựng “lớn mà không chậm”.
(Nguồn tham khảo chi tiết: Coteccons và FPT IS vận hành giải pháp số hoá)
5. Lộ trình triển khai: Bắt đầu từ đâu cho đúng?
Nhiều doanh nghiệp SME (Vừa và nhỏ) thường hỏi tôi: “Tôi không có ngân sách triệu đô như Coteccons thì làm thế nào?”. Câu trả lời là: Think Big, Start Small, Scale Fast (Nghĩ lớn, Bắt đầu nhỏ, Mở rộng nhanh).
Để tránh rơi vào “bẫy” đầu tư dàn trải không hiệu quả, doanh nghiệp cần một lộ trình bài bản. Bạn có thể tham khảo chi tiết tại bài viết Lộ trình chuyển đổi số xây dựng, tuy nhiên, dưới đây là 5 bước tóm tắt cơ bản:
- Đánh giá (Assessment): Xác định “nỗi đau” lớn nhất của bạn là gì? (Mất vật tư? Chậm tiến độ? Hay hồ sơ quyết toán lộn xộn?). Đừng chuyển đổi số chỉ vì trào lưu.
- Số hóa tài liệu (Digitization): Chuyển từ bản vẽ giấy, báo cáo tay sang định dạng số (Scan, PDF, Excel, Cloud storage). Đây là bước vỡ lòng.
- Số hóa quy trình (Digitalization): Sử dụng phần mềm quản lý công việc (như Trello, Base, MISA AMIS) để giao việc, phê duyệt online thay vì ký giấy.
- Triển khai BIM & CDE: Bắt đầu đào tạo đội ngũ nhân sự cốt cán về BIM, hoặc thuê đơn vị tư vấn BIM cho các dự án thí điểm. Thiết lập môi trường dữ liệu chung.
- Chuyển đổi số toàn diện (Digital Transformation): Kết nối dữ liệu các phòng ban (ERP), áp dụng AI, Big Data để dự báo rủi ro.
6. Thách thức và Rào cản: Vượt qua sức ỳ văn hóa
Trong quá trình tư vấn, tôi nhận thấy rào cản lớn nhất không phải là công nghệ, mà là Con người và Văn hóa.
- Sức ỳ của nhân sự cũ: Các kỹ sư hiện trường dày dạn kinh nghiệm thường quen làm việc theo thói quen và “truyền miệng”. Họ ngại sử dụng phần mềm mới vì sợ phức tạp hoặc sợ bị kiểm soát chặt chẽ.
- Chi phí đầu tư: Phần mềm xây dựng chuyên dụng (như Revit, Tekla) thường có chi phí bản quyền cao.
- Thiếu hụt nhân tài: Tìm kiếm một kỹ sư vừa giỏi chuyên môn xây dựng, vừa thành thạo công nghệ (BIM Manager, BIM Coordinator) tại Việt Nam hiện nay rất khó và đắt đỏ.
Lời khuyên từ chuyên gia: Hãy bắt đầu từ tư duy của người lãnh đạo. Chuyển đổi số là cuộc cách mạng về thể chế trước khi là cuộc cách mạng về công nghệ. Hãy cho nhân viên thấy lợi ích cá nhân của họ: Phần mềm giúp họ làm báo cáo nhanh hơn (15 phút thay vì 1 tiếng), tránh bị phạt oan do thất lạc giấy tờ, và nâng cao tay nghề để có thu nhập tốt hơn.
Kết luận
Chuyển đổi số cho thi công xây dựng không còn là câu chuyện viễn tưởng của tương lai, mà là bài toán sống còn của hiện tại. Cuộc chơi đang thanh lọc khắc nghiệt: những nhà thầu ứng dụng công nghệ để tối ưu chi phí và tiến độ sẽ chiếm lĩnh thị phần, đẩy những đơn vị làm ăn manh mún, thủ công vào dĩ vãng.
Đừng đợi đến khi đối thủ đã vận hành trơn tru bằng AI và BIM mới bắt đầu tìm hiểu. Hãy bắt đầu ngay hôm nay từ những bước nhỏ nhất: số hóa một quy trình, đào tạo một đội nhóm, hoặc đơn giản là thay đổi tư duy quản trị.
NexContech.vn là cổng thông tin chuyên về Contech (Construction Technology), cập nhật liên tục xu hướng và giải pháp công nghệ mới nhất cho ngành xây dựng tại Việt Nam, bao gồm DX, AI, Robotics và các nền tảng SaaS chuyên dụng.
Câu hỏi thường gặp (Q&A)
1. Doanh nghiệp quy mô nhỏ (dưới 50 người) có cần áp dụng BIM không?
Có, nhưng ở mức độ phù hợp. Bạn không cần mua trọn bộ phần mềm đắt tiền ngay. Có thể bắt đầu bằng việc yêu cầu đơn vị thiết kế cung cấp file BIM để bóc tách khối lượng chính xác hơn và dùng các phần mềm xem BIM miễn phí (BIM Viewer) để trực quan hóa thi công, giảm sai sót.
2. Chi phí chuyển đổi số thường chiếm bao nhiêu % doanh thu?
Mức đầu tư trung bình thường từ 1-3% doanh thu tùy vào quy mô và độ sâu của chuyển đổi. Tuy nhiên, hãy nhìn vào chi phí cơ hội và chi phí lãng phí được cắt giảm (thường lớn hơn số tiền đầu tư rất nhiều) để đánh giá hiệu quả.
3. Chính phủ Việt Nam có bắt buộc áp dụng BIM cho mọi công trình không?
Hiện tại chưa bắt buộc cho mọi công trình. Theo lộ trình QĐ 258, từ 2025 sẽ bắt buộc với công trình cấp II trở lên thuộc dự án đầu tư công. Tuy nhiên, các chủ đầu tư tư nhân lớn (Vingroup, Masterise…) đã yêu cầu BIM trong hồ sơ thầu từ lâu.
4. Phần mềm quản lý xây dựng nào tốt nhất hiện nay?
Không có phần mềm tốt nhất, chỉ có phần mềm phù hợp nhất với quy mô và quy trình của bạn. Với doanh nghiệp lớn, hệ sinh thái Autodesk, SAP, Oracle là lựa chọn hàng đầu. Với SME Việt Nam, các giải pháp như Base.vn, FastWork, hoặc MISA AMIS kết hợp với các công cụ chuyên ngành (như Project, Revit) là những khởi đầu tốt với chi phí hợp lý.
