Dưới đây là infographic tóm tắt nội dung bài viết: 10 sai lầm “chết người” và thất bại trong Chuyển đổi số của Doanh nghiệp Xây dựng Việt Nam (2025)
Sự thật trần trụi về “Cơn sốt” Chuyển đổi số trong ngành Xây dựng
Nếu bạn đang điều hành một doanh nghiệp xây dựng và cảm thấy áp lực phải “số hóa” ngay lập tức hoặc bị bỏ lại phía sau, hãy dừng lại một nhịp và hít thở thật sâu. Bạn không đơn độc, nhưng con đường phía trước trơn trượt hơn bạn tưởng rất nhiều.
Có một thống kê khiến bất kỳ nhà quản lý nào cũng phải giật mình: Theo phân tích mới nhất năm 2024 từ Bain & Company, có tới 88% các nỗ lực chuyển đổi kinh doanh thất bại trong việc đạt được tham vọng ban đầu. Con số này thậm chí còn bi quan hơn mức 70% mà McKinsey và BCG đã từng cảnh báo trong các năm trước đó.
Đặc biệt, đối với ngành Xây dựng – một ngành vốn được mệnh danh là “người khổng lồ chậm chạp” trong việc áp dụng công nghệ (chỉ đứng trên ngành nông nghiệp và săn bắn về mức độ số hóa theo báo cáo của McKinsey) – thách thức này còn nhân lên gấp bội. Tại Việt Nam, từ các tổng thầu (Main Contractor) đến các đơn vị tư vấn thiết kế, làn sóng Chuyển đổi số ngành Xây dựng (DX) đang diễn ra mạnh mẽ. Chúng ta thấy BIM, Drone, ERP, IoT xuất hiện trong mọi hồ sơ thầu.
Tuy nhiên, thực tế lại phũ phàng: Mua phần mềm BIM đắt tiền không có nghĩa là bạn đã chuyển đổi số. Mua một con robot không biến bạn thành nhà thầu công nghệ cao. Nhiều doanh nghiệp rơi vào trạng thái “bình mới rượu cũ”, quy trình rối loạn, công trường và văn phòng không tìm được tiếng nói chung, dẫn đến lãng phí nguồn lực khổng lồ.
Với kinh nghiệm nhiều năm lăn lộn tại các đại công trường từ Việt Nam sang Nhật Bản, chứng kiến cả những thành công rực rỡ lẫn những thất bại “đau đớn” trị giá hàng triệu đô la, tôi viết bài này để mổ xẻ 10 sai lầm kinh điển nhất. Chúng ta sẽ đi sâu vào ngóc ngách của vấn đề, kết hợp với các dữ liệu báo cáo uy tín, để giúp bạn tránh đi vào “vết xe đổ” của những người đi trước.
PHẦN 1: SAI LẦM VỀ TƯ DUY CHIẾN LƯỢC
1. Tư duy “Tech-First”: Coi công nghệ là “Đũa thần” thay vì Công cụ
Đây là sai lầm phổ biến nhất, đặc biệt là ở các nhà thầu xây dựng Việt Nam khi mới bắt đầu tiếp cận DX. Các chủ doanh nghiệp thường nghĩ rằng: “Chỉ cần mua bản quyền phần mềm Autodesk, Tekla hay triển khai ERP của SAP là công ty sẽ tự động lột xác.”
- Tại sao sai (The Why): DX không phải là dự án CNTT (IT Project); nó là dự án chuyển đổi kinh doanh (Business Transformation). Công nghệ chỉ là chất xúc tác (Enabler). Trong xây dựng, quy trình thi công và quản lý dự án mới là cốt lõi. Nếu quy trình hiện tại của bạn đang lộn xộn, giấy tờ thất lạc, phê duyệt chồng chéo, việc áp dụng công nghệ chỉ làm cho sự lộn xộn đó diễn ra… với tốc độ nhanh hơn mà thôi (Digital Chaos).
- Góc nhìn chuyên gia: Tôi từng thấy một công ty đầu tư hệ thống CDE (Môi trường dữ liệu chung) rất đắt tiền, nhưng kỹ sư công trường vẫn dùng Zalo để gửi ảnh nghiệm thu vì quy trình trên phần mềm quá rườm rà. Kết quả là phần mềm bị bỏ hoang sau 6 tháng.
- Hậu quả: Theo báo cáo của RMIT University về doanh nghiệp Việt Nam, việc quá tập trung vào hạ tầng ICT mà bỏ quên năng lực cốt lõi dẫn đến lãng phí vốn đầu tư và tạo ra tâm lý “sợ công nghệ” trong đội ngũ.
- Giải pháp: Hãy bắt đầu từ Bài toán kinh doanh (Business Case). Đừng hỏi “Chúng ta nên mua công nghệ gì?”, hãy hỏi “Nỗi đau nào tại công trường cần giải quyết?” (Kiểm soát hao hụt vật tư? Tiến độ bị trễ do thiếu thông tin? Hay an toàn lao động?). Để hiểu rõ hơn về bức tranh tổng thể này, bạn nên tham khảo thêm về các xu hướng Công Nghệ Số Trong Xây Dựng để chọn đúng “thuốc” cho đúng “bệnh”.
2. Thiếu sự dẫn dắt thực quyền từ Lãnh đạo
Nhiều CEO/Chủ tịch các công ty xây dựng mắc sai lầm khi khoán trắng việc chuyển đổi số cho bộ phận IT hoặc một Giám đốc Công nghệ (CTO) mới tuyển về, trong khi bản thân họ vẫn điều hành theo kiểu “truyền miệng” và “ký giấy”.
- Tại sao sai: IT có thể hiểu về Server, về Code, nhưng họ hiếm khi hiểu được nỗi khổ của anh em kỹ sư hiện trường (Site Engineer) hay áp lực dòng tiền của bộ phận QS (Kỹ sư định lượng). DX trong xây dựng đòi hỏi sự thay đổi về mô hình vận hành, sự phối hợp giữa Văn phòng (Back-office) và Công trường (Site), điều mà chỉ CEO mới có đủ quyền lực để đập tan các rào cản giữa các phòng ban.
- Ví dụ thực tế: Một công ty kết cấu thép tại Bình Dương giao dự án số hóa nhà máy cho trưởng phòng IT. Hệ thống IoT thu thập dữ liệu máy hàn hoạt động tốt, nhưng Giám đốc sản xuất từ chối sử dụng dữ liệu này để lập kế hoạch vì… “không tin máy móc hơn kinh nghiệm 20 năm của tôi”. Dự án thất bại vì thiếu sự can thiệp của Tổng Giám đốc.
- Giải pháp: CEO phải là “Kiến trúc sư trưởng”. Cần thiết lập một Ban chỉ đạo DX bao gồm đại diện của tất cả các bên: Thi công, Thiết kế, Mua hàng, và IT. Lãnh đạo phải là người đầu tiên sử dụng các báo cáo số (Dashboard) trong các cuộc họp giao ban hàng tuần.
3. Hội chứng “Big Bang”: Muốn thay đổi tất cả cùng lúc
Ngành xây dựng có đặc thù là các dự án kéo dài và phức tạp. Tham vọng quá lớn khiến doanh nghiệp muốn thay thế toàn bộ quy trình từ Đấu thầu -> Thiết kế -> Thi công -> Bàn giao bằng một hệ thống mới hoàn hảo ngay lập tức.
- Tại sao sai: DX là một hành trình dài hơi (Marathon), không phải cuộc đua nước rút (Sprint). Thay đổi quá nhiều thứ cùng lúc sẽ gây ra “cú sốc văn hóa” và sự kháng cự cực lớn từ nhân viên. Hệ thống cũ (Legacy) chưa kịp thay thế, hệ thống mới chưa vận hành trơn tru sẽ khiến hoạt động kinh doanh bị tê liệt.
- Bài học từ GE: Hãy nhìn vào General Electric (GE). Họ thành lập GE Digital với tham vọng trở thành công ty phần mềm công nghiệp top 10 thế giới. Tuy nhiên, theo phân tích từ Harvard Business Review, việc cố gắng đi quá nhanh, dàn trải nguồn lực và áp đặt tư duy phần mềm vào một tập đoàn công nghiệp nặng đã khiến GE Digital trở thành “hố đen” hút tiền, góp phần vào sự suy thoái của gã khổng lồ này.
- Giải pháp: Áp dụng tư duy Agile (Linh hoạt). Bắt đầu nhỏ (Start Small) tại một dự án thí điểm (Pilot Project). Thử nghiệm nhanh (Fail Fast), rút kinh nghiệm và sau đó mới Mở rộng quy mô (Scale Fast). Đừng cố gắng số hóa toàn bộ tập đoàn khi bạn chưa thành công ở một công trường.
PHẦN 2: SAI LẦM VỀ DỮ LIỆU & CÔNG NGHỆ
4. Xây dựng các “Ốc đảo dữ liệu” – Căn bệnh trầm kha của ngành Xây dựng
Đây là vấn đề nhức nhối nhất. Phòng Thiết kế dùng Revit/Tekla. Phòng Đấu thầu dùng Excel. Phòng Vật tư dùng phần mềm kế toán riêng. Công trường dùng… giấy và Zalo. Các hệ thống này không “nói chuyện” được với nhau.
- Tại sao sai: Dữ liệu bị phân mảnh khiến lãnh đạo không có cái nhìn toàn cảnh (Single Source of Truth). Ví dụ: Thiết kế đã thay đổi bản vẽ (Revision), nhưng công trường không cập nhật kịp thời, vẫn thi công theo bản cũ, dẫn đến sai sót phải đập đi làm lại (Rework). Chi phí cho việc sửa sai này chiếm tỷ trọng rất lớn trong lãng phí ngành xây dựng.
- Số liệu: Các doanh nghiệp có dữ liệu bị cô lập thường tốn chi phí vận hành cao hơn 30% do các quy trình thủ công để đối chiếu số liệu (Re-entry data).
- Giải pháp: Trước khi mua phần mềm, hãy xây dựng Kiến trúc dữ liệu (Data Architecture). Ưu tiên các nền tảng có khả năng tích hợp (API-first) và hướng tới xây dựng Môi trường dữ liệu chung (CDE). Để hiểu sâu hơn về cách kết nối dữ liệu từ mô hình ảo ra thực tế, bạn cần tìm hiểu khái niệm Digital Twin là gì? – đây chính là đích đến của việc xóa bỏ các ốc đảo dữ liệu.
5. Dữ liệu bẩn trong mô hình BIM
Nhiều doanh nghiệp tự hào mình đang áp dụng BIM (Building Information Modeling), nhưng thực chất chỉ là dựng hình 3D cho đẹp (Hollywood BIM) mà thiếu thông tin (Information) hoặc thông tin sai lệch.
- Tại sao sai: “Garbage In, Garbage Out” (Rác vào, Rác ra). Nếu bạn nạp vào hệ thống những dữ liệu sai (ví dụ: thông số vật liệu sai, kích thước không chuẩn), thì các công cụ phân tích xung đột (Clash Detection) hay dự toán (5D BIM) đều vô nghĩa. AI hay Analytics chỉ thông minh khi dữ liệu sạch.
- Thực trạng: Nhiều đơn vị tư vấn tại Việt Nam chỉ giao file 3D vỏ, còn thông tin chi tiết thì rỗng tuếch. Khi nhà thầu thi công nhận file này, họ không thể dùng để bóc tách khối lượng hay đặt hàng (Fabrication).
- Giải pháp: Hãy dành 80% thời gian đầu để Chuẩn hóa dữ liệu. Thiết lập quy trình quản lý BIM (BIM Execution Plan – BEP) chặt chẽ ngay từ đầu dự án. Để làm đúng ngay từ đầu, hãy tham khảo lộ trình Chuyển đổi số ngành xây dựng với BIM.
6. Bỏ qua trải nghiệm người dùng cuối
Lãnh đạo ngồi phòng lạnh mua phần mềm quản lý dự án rất hiện đại, nhiều tính năng, nhưng giao diện (UI/UX) quá phức tạp, nút bấm nhỏ xíu, đòi hỏi thao tác nhiều bước.
- Tại sao sai: Hãy tưởng tượng một kỹ sư giám sát đang đứng giữa trời nắng 40 độ, đeo găng tay bảo hộ, bụi bặm mù mịt. Họ không thể dùng một ứng dụng đòi hỏi thao tác tinh vi như ngồi văn phòng. Nếu công nghệ làm họ mất thời gian hơn cách ghi sổ tay, họ sẽ tìm cách “lách luật” (Shadow IT) hoặc quay lại dùng giấy tờ.
- Giải pháp: Hãy để nhân viên (người trực tiếp sử dụng) tham gia vào quá trình lựa chọn và thử nghiệm công nghệ (UAT). Thiết bị và phần mềm cho công trường (Field App) phải cực kỳ đơn giản, nút bấm lớn, thao tác ít (One-touch), và hoạt động được cả khi… mất mạng (Offline mode).
PHẦN 3: SAI LẦM VỀ VĂN HÓA & CON NGƯỜI
7. Văn hóa “Sợ sai” và “Đổ lỗi”
Tại Việt Nam, đặc biệt trong ngành xây dựng, văn hóa “đổ lỗi” khi có sự cố xảy ra khá nặng nề. Điều này đi ngược lại hoàn toàn với tinh thần của DX là Đổi mới sáng tạo (Innovation).
- Tại sao sai: Chuyển đổi số là quá trình thử nghiệm cái mới. Nếu nhân viên sợ bị phạt, bị trừ lương khi thử nghiệm công nghệ mới thất bại, họ sẽ chọn giải pháp an toàn là làm theo cách cũ. Sáng tạo sẽ bị triệt tiêu.
- Hệ quả: Doanh nghiệp trở nên ì ạch, thiếu sức sống. Nhân viên giấu giếm các lỗi sai thay vì báo cáo lên hệ thống, làm sai lệch dữ liệu quản trị.
- Giải pháp: Xây dựng văn hóa An toàn tâm lý. Khuyến khích tư duy “Fail Smart” – thất bại nhanh với chi phí thấp để rút ra bài học lớn. Lãnh đạo cần cam kết không trừng phạt những sai sót trong quá trình thử nghiệm đổi mới (trong giới hạn kiểm soát).
8. Thiếu kế hoạch Quản trị sự thay đổi
Doanh nghiệp chỉ tập trung vào Technical Go-live (Hệ thống chạy được) mà quên mất People Go-live (Con người sẵn sàng sử dụng).
- Tại sao sai: Sự kháng cự của con người là rào cản lớn nhất của DX. Những người thợ cả, những kỹ sư lâu năm thường lo sợ công nghệ sẽ cướp mất việc làm hoặc làm giảm tầm quan trọng của kinh nghiệm cá nhân họ.
- Ví dụ: Báo cáo của DigitalDefynd chỉ ra rằng sự thất bại của nhiều dự án ERP đến từ việc nhân viên tẩy chay hệ thống mới vì họ không được đào tạo và truyền thông đầy đủ về lợi ích của nó.
- Giải pháp: Đầu tư ngân sách cho Đào tạo và Truyền thông nội bộ (chiếm ít nhất 15-20% tổng ngân sách dự án). Phải trả lời được câu hỏi “WIIFM” (What’s in it for me? – Tôi được lợi gì?) cho từng nhân viên, từ bác bảo vệ đến anh chỉ huy trưởng.
9. Đánh giá sai năng lực số
Ảo tưởng sức mạnh về năng lực nội bộ. Nghĩ rằng đội ngũ IT hiện tại (vốn chỉ quen sửa máy in, cài Win) có thể gánh vác việc xây dựng các hệ thống quản trị dự án phức tạp.
- Tại sao sai: Kỹ năng vận hành hệ thống (IT Ops) khác hoàn toàn với kỹ năng xây dựng giải pháp số (Solution Architect) hay phân tích dữ liệu (Data Analyst). Ngành xây dựng đang thiếu hụt trầm trọng nhân sự “lai” (Hybrid) – người vừa hiểu kỹ thuật xây dựng, vừa hiểu công nghệ.
- Giải pháp: Đánh giá trung thực năng lực nhân sự. Sẵn sàng thuê ngoài (Outsource) hoặc hợp tác với các đơn vị tư vấn chuyên nghiệp trong giai đoạn đầu (Build-Operate-Transfer), song song với việc đào tạo lại (Reskilling) đội ngũ nội bộ.
10. Không đo lường hoặc đo lường sai KPI
Làm DX nhưng vẫn đo lường hiệu quả bằng các chỉ số tài chính ngắn hạn ngay lập tức.
- Tại sao sai: DX có thể làm tăng chi phí trong ngắn hạn (đầu tư phần mềm, đào tạo) trước khi mang lại lợi nhuận (J-curve). Nếu áp KPI doanh số hay lợi nhuận ngay lập tức cho một dự án DX, dự án đó sẽ bị “giết chết” sớm vì bị coi là chi phí gánh nặng.
- Giải pháp: Thiết lập bộ KPI mới phù hợp với từng giai đoạn chuyển đổi (ví dụ: Tỷ lệ chấp nhận của người dùng, Thời gian xử lý quy trình RFI, Độ chính xác của dự toán). Để biết doanh nghiệp mình đang ở đâu và cần đo lường gì, bạn nên tham khảo cách Đánh Giá Mức Độ Chuyển Đổi Số Xây Dựng theo các tiêu chuẩn quốc tế.
Case Study: Bài học đắt giá từ thất bại của Haribo & Liên hệ ngành Xây dựng
Năm 2018, hãng kẹo dẻo nổi tiếng Haribo đã gặp thảm họa khi triển khai hệ thống SAP S/4HANA. Mặc dù không phải công ty xây dựng, nhưng bài học này cực kỳ thấm thía cho các nhà thầu lớn muốn triển khai ERP.
- Vấn đề: Haribo đã đánh giá thấp độ phức tạp của chuỗi cung ứng và không kiểm tra kỹ lưỡng sự tương thích giữa quy trình kinh doanh thực tế và quy trình chuẩn của phần mềm.
- Hậu quả: Hệ thống mới không thể theo dõi kho hàng và nguyên vật liệu chính xác. Các cửa hàng không có kẹo để bán.
- Thiệt hại: Doanh số giảm 25% và gây ra thiệt hại tài chính nghiêm trọng, uy tín thương hiệu bị ảnh hưởng nặng nề.
- Bài học cho Xây dựng: Công nghệ xịn (SAP) không cứu được quy trình tồi và sự chuẩn bị hời hợt. Trong xây dựng, nếu hệ thống quản lý vật tư không khớp với thực tế tiến độ thi công (ví dụ: bê tông cần đổ ngay nhưng hệ thống báo chưa duyệt đơn hàng), công trường sẽ đình trệ, thiệt hại còn lớn hơn cả bán kẹo.
Kết luận: Chuyển đổi số là cuộc cách mạng về tư duy
Chuyển đổi số trong ngành xây dựng không phải là đích đến, mà là một hành trình liên tục cải tiến (Kaizen). Để không nằm trong con số 88% thất bại, doanh nghiệp cần nhớ kỹ công thức thành công:
Thành công DX = (Chiến lược đúng + Quy trình chuẩn + Công nghệ phù hợp) x Văn hóa con người
Lưu ý rằng “Văn hóa con người” là cấp số nhân. Nếu văn hóa bằng 0, mọi nỗ lực đều bằng 0.
Đừng bắt đầu bằng việc mua sắm ồ ạt. Hãy bắt đầu bằng việc thay đổi tư duy lãnh đạo, chuẩn hóa quy trình từ những việc nhỏ nhất và chuẩn bị tâm thế sẵn sàng cho đội ngũ. Một chiến lược DX thành công là sự giao thoa hoàn hảo giữa:
Business (Kinh doanh) + People (Con người) + Technology (Công nghệ).
NexContech.vn là cổng thông tin chuyên về Contech (Construction Technology), cập nhật liên tục xu hướng và giải pháp công nghệ mới nhất cho ngành xây dựng tại Việt Nam, bao gồm DX, AI, Robotics và các nền tảng SaaS chuyên dụng. Hãy đồng hành cùng chúng tôi để biến thách thức số hóa thành lợi thế cạnh tranh của bạn.
Câu hỏi thường gặp (Q&A)
1. Doanh nghiệp xây dựng nhỏ (SME) có nên làm DX không hay chỉ dành cho các “ông lớn”?
SME càng nên làm DX vì bộ máy linh hoạt, dễ thay đổi hơn các tổng thầu lớn. Tuy nhiên, SME nên tập trung vào các giải pháp Cloud (SaaS) chi phí thấp, trả tiền theo tháng để giải quyết các “nỗi đau” cụ thể (ví dụ: phần mềm kế toán, quản lý chấm công, quản lý vật tư đơn giản) thay vì đầu tư hệ thống ERP hay BIM Server đắt đỏ.
2. Chi phí cho chuyển đổi số ngành xây dựng thường chiếm bao nhiêu doanh thu?
Trên thế giới, các công ty xây dựng thường chi khoảng 1-2% doanh thu cho IT. Tuy nhiên, để chuyển đổi số thực sự, con số này cần tăng lên 3-5% trong giai đoạn đầu tư. Quan trọng là hiệu quả đầu tư (ROI) chứ không phải số tiền bỏ ra. Một phần mềm quản lý tốt có thể giúp tiết kiệm 10% chi phí vật liệu lãng phí, đó chính là lợi nhuận.
3. Làm sao để thuyết phục các kỹ sư công trường (Site Engineer) dùng phần mềm?
Hãy cho họ thấy công nghệ giúp họ làm việc nhàn hơn (không phải làm báo cáo đêm, không phải chạy đi chạy lại ký giấy) chứ không phải để giám sát họ chặt hơn. Đào tạo kỹ lưỡng, cầm tay chỉ việc và có chế độ khen thưởng cho những người tiên phong (Early Adopters).
4. Nên tự xây dựng team công nghệ (In-house) hay thuê ngoài (Outsource)?
Với các doanh nghiệp xây dựng, công nghệ không phải là Core Business. Vì vậy, với các công cụ hỗ trợ (ERP, CRM, BIM Tools), nên mua hoặc thuê ngoài giải pháp có sẵn để triển khai nhanh. Chỉ nên xây dựng team in-house để quản trị dữ liệu và vận hành hệ thống đó.
5. Dấu hiệu nào cho thấy dự án DX đang đi chệch hướng?
Khi dự án kéo dài quá deadline liên tục, nhân viên phàn nàn hệ thống khó dùng hơn cách cũ, dữ liệu trên phần mềm không khớp với thực tế công trường, và không có số liệu chứng minh hiệu quả kinh doanh cụ thể. Đó là lúc cần dừng lại (Audit) và điều chỉnh ngay lập tức.
6. Mất bao lâu để thấy được kết quả của chuyển đổi số trong xây dựng?
Các thắng lợi nhanh (Quick Wins) như giảm thời gian làm báo cáo, tra cứu hồ sơ có thể thấy sau 3-6 tháng. Tuy nhiên, tác động toàn diện đến tối ưu chi phí dự án và lợi nhuận bền vững thường mất từ 2-3 năm kiên trì thực hiện qua nhiều vòng đời dự án.
